|
 Urodził
się pod Lwowem w rodzinie Polaków pochodzenia chorwackiego (jego kuzynem
był znany chorwacki działacz narodowy w międzywojennej Jugosławii –
Vladko Maček). Ukończył gimnazjum w Drohobyczu. W latach 1910–1914
studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego filologię
polską pod kierunkiem wybitnych polonistów: profesorów Wilhelma
Bruchnalskiego i Józef Kallenbacha oraz sławnego filozofa, prof.
Kazimierza Twardowskiego. Równocześnie wszedł w środowisko akademickie
tętniące działalnością patriotyczną. W tym czasie odbył przeszkolenie
wojskowe i pierwsze ćwiczenia w Związku Strzeleckim. Służbę w legionach
Piłsudskiego uniemożliwiło mu powołanie do armii austriackiej.
Podczas I wojny światowej wcielony do armii austriackiej i wysłany wraz
z pułkiem południowo-tyrolskim na front włoski. Walczył w jednostkach
strzelców alpejskich i dosłużył się stopnia podporucznika. Po
kapitulacji państw centralnych 11 listopada 1918 zdezerterował i
przedostał się do Krosna, gdzie już 14 listopada wstąpił do Wojska
Polskiego.
Początkowo Maczek dowodził batalionem krośnieńskim przeznaczonym do
odsieczy oblężonego Lwowa. Po początkowych sukcesach pod Ustrzykami,
Chyrowem i Felsztynem, uderzenie polskie się załamało. Przez całą zimę
jednostka Maczka uczestniczyła w walkach pozycyjnych.
W kwietniu 1919 Maczek otrzymał przydział na dowódcę tzw. lotnej
kompanii w 4 Dywizji Piechoty gen. Aleksandrowicza. Kompania Maczka
urządzona została na wzór niemieckich batalionów szturmowych: posiadała
zwiększoną ilość środków transportowych i ogniowych, dzięki czemu
zasłużyła się w wiosennej ofensywie w walkach o Drohobycz, Stryj,
Stanisławów i Buczacz.
Po ustaniu walk polsko-ukraińskich Maczek został zweryfikowany w stopniu
majora i przeniesiony do zadań sztabowych. Po rozpoczęciu wojny
polsko-bolszewickiej odtworzył swój batalion szturmowy, włączony w skład
dywizji jazdy gen. Juliusza Rómmla. Na jego czele walczył w obronie
Lwowa przed Armią Czerwoną.
Po wojnie Maczek pozostał w wojsku. Służył na różnych stopniach
oficerskich. 1 sierpnia 1923 uzyskał awans do stopnia podpułkownika.
Początkowo służył w 26 Pułku Piechoty we Lwowie, następnie ukończył
studia uzupełniające w Wyższej Szkole Wojennej. Po odbyciu stażu na
stanowisku zastępcy dowódcy 76 Pułku Piechoty otrzymał przydział na
stanowisko dowódcy 81 Pułku Strzelców Grodzieńskich, które pełnił w
latach 1929-1935. Następnie przez trzy lata pełnił funkcję dowódcy
Piechoty Dywizyjnej 7 Dywizji Piechoty stacjonującej w Częstochowie. W
1938 r. Maczek otrzymał dowództwo 10 Brygady Kawalerii, pierwszej
polskiej jednostki zmotoryzowanej.
W 1939 r. Maczek wraz ze swą jednostką bierze udział w walkach
odwrotowych i działaniach opóźniających na rzecz Armii Kraków i Karpaty.
Zadaje niemieckiemu XXIII Korpusowi Pancernemu ciężkie straty w bitwach
pod Jordanowem, Węgierską Górką, Łańcutem i Rzeszowem. Od piętnastego
września walczy po raz kolejny w obronie Lwowa, jednak już 19 września,
po agresji Związku Radzieckiego zmuszony jest wraz z całą jednostką
przekroczyć granicę Węgier w rejonie Przełęczy Tatarskiej. 15 listopada
1939, w uznaniu zasług, otrzymuje awans do stopnia generała brygady.
Nie zatrzymywany przez władze węgierskie, 21 października 1939 Maczek
przedostaje się do Francji. Tam otrzymuje przydział na dowódcę ośrodka
wojskowego w Coetquidan. Z powodu trudności czynionych przez władze
francuskie nie udaje mu się w pełni utworzyć planowanej dywizji
pancernej. Faktycznie z całej dywizji do maja 1940 udaje się uformować
niecałą brygadę.
Po agresji niemieckiej w czerwcu 1940, Maczek na czele odtworzonej 10
Brygady Kawalerii Pancernej (10éme Brigade de cavalerie blindée)
wyruszył na front w Szampanii. Tam, wraz z elementami Brygady, walczył
m.in. w walkach odwrotowych francuskiej 20 Dywizji Piechoty pod
Champaubert-Mongivroux i wraz z elementami 59 Dywizji Piechoty w rejonie
bagien Saint Gond.
Na skutek niewykonalnego rozkazu dowództwa o zajęciu Montbard i mostów
na Kanale Burgundzkim, resztki brygady Maczka zostały odcięte. Generał
wydał rozkaz o zniszczeniu sprzętu i przebił się wraz z pół tysiącem
swych żołnierzy do Marsylii. Stamtąd w przebraniu Araba przez Tunis,
Maroko, Portugalię i Gibraltar dotarł do Szkocji.
Zaraz po przybyciu do Londynu, w październiku 1940, Maczek otrzymał
order Virtuti Militari za męstwo w walkach we Francji oraz przydział na
stanowisku dowódcy 2 Brygady Strzelców, do tego czasu dowodzonej przez
gen. Rudolfa Dreszera. Brygadę Strzelców przekształcono z powrotem w 10
Brygadę Kawalerii Pancernej, a w lutym 1942 – w 1 Dywizję Pancerną. 1
sierpnia 1944 dywizja ląduje w Normandii w pobliżu Caen. W składzie 2
Korpusu Kanadyjskiego, gen. Maczek dowodzi swą dywizją w zwycięskiej
bitwie pod Falaise. W ciągłych walkach z Wehrmachtem, gen. Maczek
prowadzi dywizję w kierunku Belgii i Holandii. Wyzwala m.in. Ypres,
Gandawę i Passchendale. Dzięki znakomitemu manewrowi oskrzydlającemu, po
ciężkich walkach Maczkowi udaje się wyzwolić Bredę bez strat wśród
ludności cywilnej. 26 marca 1945, pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu został
odznaczony Komandorią Krzyża Legii Honorowej.
W 6 maja 1945 dywizja dociera do bazy Kriegsmarine w Wilhelmshaven,
gdzie generał przyjął kapitulację dowództwa twierdzy, bazy Kriegsmarine,
floty "Ostfrisland", dziesięciu dywizji piechoty i ośmiu pułków piechoty
i artylerii. 1 czerwca 1945 został awansowany do stopnia generała
dywizji.
Od września 1945 dowodził jednostkami polskimi które pozostały w
Wielkiej Brytanii aż do ich demobilizacji. Stanisław Maczek pozostał na
emigracji w Edynburgu w Wielkiej Brytanii. Pozbawiony obywatelstwa
polskiego przez władze stalinowskie w 1946 i świadczeń przysługujących
żołnierzom alianckim, rozpoczął pracę jako barman w jednym z
edynburskich hoteli. Na wniosek ponad 40 000 mieszkańców Bredy
generałowi przyznano honorowe obywatelstwo Holandii. 11 listopada 1990
r. został awansowany do stopnia generała broni. W 1992 został kawalerem
Orderu Orła Białego. Zmarł w wieku 102 lat. Pochowany został na
cmentarzu żołnierzy polskich w Bredzie.
Tekst ten jest
udostępniony na licencji [GNU
Free Documentation License]
Pochodzi on z w Wolnej
Encyklopedii Sieciowej
Wikipedia
|
