BENITO MUSSOLINI (1883-1945)

Ten syn wiejskiego kowala i nauczycielki urodził się w Predappio 20 lipca 1883 r. Ukształtowała go bieda oraz anarchistyczno-socjalistyczne idee ojca. Mając 18 lat wstąpił do partii socjalistycznej. Aby uniknąć służby wojskowej schronił się w Szwajcarii, gdzie zetknął się z emigrantami o podobnej orientacji ideologicznej. Za zorganizowanie strajku generalnego zostaje aresztowany i wypędzony ze Szwajcarii. Wraca do Włoch w 1904 r. z opinią niebezpiecznego anarchisty.

Udział w wielkich akcjach społecznych we Włoszech zapewnia mu ważną pozycję w partii socjalistycznej. Jest wówczas uważany  za   internacjonalistę, przeciwnika wojny i antyklerykała. Przejawem zmiany poglądów jest tekst popierający interwencje zbrojne, opublikowany przez Mussoliniego w „Avanti". Z tego powodu zostaje zwolniony z dziennika i usunięty z partii. Tworzy więc własny dziennik - „Popolo d'Italia", na którego łamach prowadzi intensywną kampanię prowojenną. W I wojnie światowej walczy po stronie aliantów, w 1917 r. zostaje ciężko ranny.

W marcu 1919 r., w oparciu o program republikański i socjalistyczny tworzy w Mediolanie bojówkę. Choć jego organizacja nie osiąga sukcesu w wyborach, po symbolicznym marszu faszystów na Rzym - 22 października 1922 r., zostaje wezwany przed oblicze króla Wiktora Emanuela III, który uprawomocnia jego działalność. Odtąd Mussolini dąży do wzmocnienia swej pozycji i rozpoczyna przekształcanie Włoch w państwo o ustroju totalitarnym. Jednocześnie troszczy się o odpowiednie przedstawianie siebie jako człowieka opatrznościowego, troskliwego ojca, bratającego się z ludem wodza.

Duce (wódz) dawał przykład. Cieszył się ogromnym prestiżem zarówno w kraju, jak i za granicą. W polityce wewnętrznej kładł nacisk na zapewnienie sobie władzy autorytarnej. Podkreślał wagę kształcenia młodzieży i przemiany sposobu myślenia społeczeństwa. Chodziło mu o wpojenie zasad bezwzględnego posłuszeństwa władzy, ślepego zaufania do głowy państwa, agresywnego patriotyzmu, a także męstwa i wstrzemięźliwości. W  polityce zagranicznej dąży do zespolenia narodu wokół imperialistycznych celów, zaczynając od podważenia postanowień traktatu wersalskiego. Doprowadził do czasowej okupacji Korfu, zajęcia Etiopii, przyczynił się do zwycięstwa gen. Franco w Hiszpanii. Początkowo wrogi Hitlerowi, ostatecznie zaakceptował jego posunięcia wobec Austrii i aneksję Czechosło­wacji.

Wiedział, że zły stan włoskiej armii nie sprzyja angażowaniu się w konflikty militarne. Chciał prowadzić politykę pacyfistyczną; zawarł umowy z Francją w 1935 r. z Anglią w 1936 r. i zbliżył się do Hitlera, tworząc jesienią 1936 r. „Oś Berlin-Rzym", potwierdzoną zawarciem „żelaznego paktu" w listopadzie 1937 r. Kulminacją tej polityki jest konferencja w Monachium w 1938 r., gdzie Mussolini prowadzi grę ratowania pokoju. W rzeczywistości jest zafascynowany faszyzmem jako reżimem XX wieku i przekonany o nieuchronności wojny z demokracjami.

Dostrzegłszy, że zmiany równowagi światowej w związku z wybuchem wojny w Europie, we wrześniu 1939 r. dokonują się bez niego (czego nie lubił), wkroczył na arenę międzynarodową, gdy - jak mniemał - sytuacja nie była ryzykowna. 10 czerwca 1940 r. wypowiada wojnę Francji i Wielkiej Brytanii, licząc na zyski przy podziale łupów podczas zawierania pokoju po zwycięskiej wojnie.

Tymczasem wojna zaczęła niweczyć jego plany. Włochy poniosły klęskę w Grecji i w Cyrenajce. Wywołało to spadek jego prestiżu, podważony dodatkowo ujawnionym kompromitującym związkiem z Klarą Petacci, której rodzina chwaliła się wpływami.

Konspiracja doprowadza do pozbawienia go władzy 26 lipca 1943 r. Zostaje aresztowany i uwięziony. Komando niemieckie uwalnia go jednak 12 września, a Hitler nakłania do rekonstrukcji państwa faszystowskiego w Salo.

Wobec nadchodzącej klęski usiłuje przedostać się do Szwajcarii w przebraniu niemieckiego żołnierza, ale rozpoznany przez partyzantów zostaje aresztowany wraz z Klarą Petacci 27 kwietnia. Następnego dnia następuje ich egzekucja, bez sądu. Zwłoki przewieziono do Mediolanu, gdzie wystawiono je na widok publiczny, powieszone za nogi. Kiedyś uwielbiany Duce zginął otoczony pogardą rodaków.