|
 Jego
ojciec Jakub był oficerem w miejscowym garnizonie rosyjskim, a matka
Helena z domu Witowska zajmowała się wychowaniem syna. Zygmunt
Bohusz-Szyszko dzieciństwo i lata młodzieńcze spędził w rodzinnym
Chełmie. W 1907 r. przerwał naukę w chełmskim państwowym gimnazjum, gdyż
ojciec otrzymał służbowe przeniesienie do Irkucka. W 1911 r. po
ukończeniu korpusu kadetów w Pskowie, wstąpił do wyższej szkoły
oficerskiej w Moskwie. W 1913 r. jako dowódca plutonu służył w rosyjskim
12 Pułku Grenadierów. Z pułkiem tym wyruszył w 1914 r. na front, gdzie
był czterokrotnie ranny. Jesienią 1915 r. dostał się do niewoli
austriackiej, z której zbiegł. Od listopada 1916 r. służył w 2 Brygadzie
Legionów Polskich. Po wyłamaniu się Brygady spod władzy austriackiej, w
lutym 1918 r. został internowany w obozie na Węgrzech. Po 4 miesiącach
został zwolniony i trafił do 1 Pułku Piechoty Polskiej Siły Zbrojnej (Polnische
Wehrmacht).
W listopadzie 1918 r. uczestniczył w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich w
Warszawie, a następnie wstąpił do odrodzonego Wojska Polskiego. W wojnie
polsko-bolszewickiej służył w 2 Dywizji Piechoty Legionów najpierw jako
dowódca kompanii, potem batalionu, a od lutego 1919 r. dowodził 2
Kowieńskim Pułkiem Strzelców, wchodzącym w skład 2 Dywizji
Litewsko-Białoruskiej WP. Walczył z bolszewikami na Wileńszczyźnie,
Podlasiu i Mazowszu. W czasie obrony Płocka odniósł poważną ranę. Jednak
nie zrezygnował z dalszej walki i brał udział w kontrofensywie
sierpniowej 1920 r.
W okresie od lutego do września 1921 r. był oficerem sztabu w 19 Dywizji
Piechoty. W październiku 1921 r. został skierowany na studia do Szkoły
Sztabu Generalnego w Warszawie, przemianowanej w 1922 r. na Wyższą
Szkołę Wojenną. Po jej ukończeniu we wrześniu 1923 r., otrzymał
przydział do Oddziału V Sztabu Generalnego WP jako kierownik referatu
generalskiego. Od maja 1925 r. do lipca 1926 r. zajmował stanowisko
szefa Oddziału V w Biurze Ścisłej Rady wojennej, a następnie (do maja
1929 r.) – I oficera sztabu w Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych.
Następnie został I oficerem w Inspektoracie Armii. W marcu 1931 r.
przeszedł do służby liniowej, obejmując funkcję zastępcy dowódcy 58
Pułku Piechoty w Poznaniu. We wrześniu 1931 r. został przeniesiony do
Korpusu Ochrony Pogranicza, w którym najpierw dowodził pułkiem Głębokie,
po czym w lutym 1934 r. został zastępcą dowódcy KOP. W sierpniu 1938 r.
objął dowodzenie piechoty dywizyjnej w 1 Dywizji Piechoty Legionów w
Wilnie, a w sierpniu 1939 r. – to samo stanowisko w 16 Dywizji Piechoty.
W drugim dniu wojny obronnej 1939 r. został mianowany dowódcą 16 DP
wchodzącej w skład Grupy Operacyjnej "Wschód" w Armii "Pomorze" gen.
Władysława Bortnowskiego. Dowodzona przez płk. Z. Bohusza-Szyszko
Dywizja, prowadząc ciężkie walki z nieprzyjacielem, wycofywała się z
Grudziądza na Włocławek, a następnie w rejon Łowicza opanowanego już
przez Niemców. Tam podporządkowana została dowództwu Armii "Poznań" gen.
Tadeusza Kutrzeby i w dniach 9-18 września wzięła udział w bitwie nad
Bzurą, ponosząc ciężkie straty w walkach o Łowicz. Jej szczątki, po
przeprawieniu się 18 września przez dolną Bzurę, walczyły jeszcze z
niemiecką 4 DPanc. aż do zupełnego wyniszczenia. Z niedobitkami, w sile
zaledwie dwóch kompanii, płk dypl. Z. Bohusz-Szyszko przedarł się do
oblężonej Warszawy i walczył w jej obronie do kapitulacji 28 września.
W styczniu 1940 r., po dotarciu przez Węgry do Francji, płk Z.
Bohusz-Szyszko został mianowany dowódcą Samodzielnej Brygady Strzelców
Podhalańskich. Wobec napaści 30 listopada 1939 r. Związku Sowieckiego na
Finlandię, rządy Francji i Wielkiej Brytanii postanowiły wysłać tam
korpus ekspedycyjny, w którym uczestniczyłaby obok jednostek tych państw
także polska Brygada Podhalańska. Zamierzenie nie doszło jednak do
skutku, gdyż Finowie 12 marca 1940 r. podpisali traktat pokojowy.
Tymczasem 9 kwietnia nastąpił niemiecki atak powietrzny i morski na
Norwegię. Na pomoc Norwegom wysłany został z Francji korpus
ekspedycyjny, który wylądował na dalekim północnym wybrzeżu norweskim. W
jego skład weszła Brygada Strzelców Podhalańskich. Walczyła ona pod
Narvikiem. Po wycofaniu, Brygada drogą morską w dniach 3-8 czerwca 1940
r. została przerzucona do Francji, gdzie w ciężkich walkach z wojskami
niemieckimi na tzw. reducie bretońskiej w dniach 15-18 czerwca została
rozbita. Jej resztki razem z dowódcą zostały przetransportowane do
Wielkiej Brytanii.
Od września 1940 r. do sierpnia 1941 r. gen. Z. Bohusz-Szyszko był
komendantem Centralnego Obozu Wyszkolenia 1. Korpusu Polskich Sił
Zbrojnych w Crawford. Po podpisaniu układu Sikorski-Majski, stanął w
sierpniu 1941 r. na czele Polskiej Misji Wojskowej w ZSRR, którą
Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski wysłał do Moskwy dla
przeprowadzenia wstępnych uzgodnień. Z powierzonego zadania gen. Z.
Bohusz-Szyszko wywiązał się znakomicie i już 8 sierpnia podpisane
zostały niezbędne protokoły. W grudniu 1941 r., stosownie do otrzymanego
od gen. Władysława Andersa polecenia, przystąpił do formowania 7 Dywizji
Piechoty. Od marca do października 1942 r. był szefem sztabu Armii
Polskiej w ZSRR.
Po ewakuacji wojsk polskich z ZSRR na Bliski Wschód, został dowódcą 5
Kresowej Dywizji Piechoty, następnie od 16 czerwca 1943 r. został
mianowany zastępcą dowódcy 2 Korpusu Polskiego gen. W. Andersa. Z 2
Korpusem przebył cały szlak bojowy w kampanii włoskiej 1944-1945. W
marcu 1945 r., pełniąc obowiązki dowódcy 2 Korpusu, stoczył zwycięską,
ostatnią bitwę pod Ankoną. Funkcję tę sprawował do kwietnia 1947 r.
Początkowo gen. Z. Bohusz-Szyszko krótko służył w Polskim Korpusie
Przysposobienia i Rozmieszczenia. Po demobilizacji w 1947 r., osiedlił
się w Londynie, gdzie brał czynny udział w polskim życiu emigracyjnym.
Poświęcił się pracy publicystycznej i pisarstwu historycznemu,
publikując wiele artykułów prasowych i prac, a zarazem brał czynny
udział w działalności kombatanckiej, starając się służyć pomocą
weteranom wojny. Zmarł 20 czerwca 1982 r. w Londynie. Zgodnie ze swoją
ostatnią wolą został pochowany na Wojskowym Cmentarzu na Powązkach w
Warszawie.
W 1942 r. wydał wspomnienia z kampanii wrześniowej 1939 r. pt.
"Wrześniowym szlakiem".
Tekst ten jest
udostępniony na licencji [GNU
Free Documentation License]
Pochodzi on z w Wolnej
Encyklopedii Sieciowej
Wikipedia
|
