MAXIME WEYGAND (1867-1965)

Późniejszy marszałek i minister obrony narodowej Francji urodził się w Brukseli w 1867 r. W latach 1886-1888 był uczniem słynnej Szkoły Wojskowej w Saint-Cyr, tej samej, do której uczęszczali również Petain i de Gaulle. Ukończył także Centrum Wyższych Studiów Wojskowych.

W momencie wybuchu I wojny światowej został powołany na stanowisko szefa sztabu generała Focha. Urząd ten piastował do 1923 r. Mianowany generałem odegrał ważną rolę podczas układów pokojowych zawartych w Rethondes i w Wersalu. Jako sekretarz generalny Międzynarodowego Komitetu Wojskowego objął stanowisko doradcy wojskowego polskiego rządu. Od 15 sierpnia 1920 r. pomagał odeprzeć ofensywę bolszewicką pod Warszawą.

Kolejne awanse wyniosły go na stanowisko głównego komendanta armii Lewantu, szefa sztabu generalnego, wiceprzewodniczącego Najwyższej Rady i Ministerstwa Wojny, wreszcie (w latach 1931-1935) -generalissimusa.

Dostrzegłszy wcześnie niebezpieczeństwo hitleryzmu, Weygand sprzeciwiał się rozbrojeniu Francji, redukcji liczebnej wojska oraz skróceniu czasu trwania służby obowiązkowej. Z własnej inicjatywy organizował pierwszą francuską dywizję zmechanizowaną. W1934 roku - po długich wahaniach - odniósł się przychylnie do zawartego przez Francję układu wojskowego z ZSRR.

Z przeniesieniem na emeryturę 21 stycznia 1935 r. odsunął się od polityki. Przyjął wprawdzie nominację na zarządcę Towarzystwa Kanału Sueskiego, ale głównie zajął się twórczością literacką już uświetnioną 11 czerwca 1931 r. przyjęciem go do elitarnej Akademii Francuskiej. Obok ,Historii armii francuskiej" (1938), „Historii wojskowej Mohameda Aliego i jego synów" (1936) napisał wyżej od nich cenione „Turenne" (1931) i „11 listopada" (1932) oraz -po przerwie w pisaniu - dalsze trzy utwory: „Rappel au servce"(1950), pamiętniki „Ideał vecu" (1953) i „Mirage et reafe"(1957)

Po remilitaryzacji Nadrenii i układzie monachijskim, 30 sierpnia 1939 r. Weygand został mianowany głównym komendantem operacji we wschodniej części Morza Śródziemnego. Już następnego dnia znalazł się w Bejrucie i zaczął tworzyć drugi front na Bałkanach. Na prośbę Daladiera rozważał w 1940 r. bombardowanie Baku i Batumi, by pozbawić Niemców dostaw ropy naftowej i zboża ze Związku Radzieckiego. Nie mógł jednak tego planu zrealizować z wielu przyczyn. Z jednej strony brakowało mu odpowiednio silnej armii, a zwłaszcza lotnictwa. Z drugiej - jego plany blokowała odmowa Turcji na przelot nad jej terytorium.

Wezwany do kraju po klęsce wojsk francu­skich pod Sedanem 17 maja 1940 roku, przejął główne dowództwo nad wszystkimi operacjami „kampanii francuskiej". Na próżno jednak będzie usiłował zrealizować swój plan: przerwać pierścień wojsk niemieckich okrążający armię francuską od północy i przywrócić linię frontu na rzekach Somme i Aisne.

Po porażce właśnie on uzna wojnę z Niemcami za przegraną i zachęci Petaina do zawarcia zawieszenia broni 12 czerwca 1940 r. W cztery dni później powierzone mu będzie stanowisko ministra obrony Francji.

Weygand szybko popadnie w konflikt z Lavalem - ostro i otwarcie potępiać będzie jego germanofilską politykę. Jego wysiłki skoncentrują się na przeszkadzaniu rządowi Vichy we wszelkich proniemieckich poczynaniach wojskowych.

Doradzał będzie Petainowi walkę z Niemcami i protestować będzie - bez skutku - przeciwko wkroczeniu wojsk niemieckich do wolnej strefy we Francji.

Jego nieprzejednane stanowisko wobec posunięć rządu Vichy spowoduje, że 12 listopada 1941 r. zostanie aresztowany przez SS w Saint-Pourcain-sur-Sioule i internowany w zamku Garlitz blisko Neuengamme, w Meklemburgii, a potem w Itter w Tyrolu.

Postawienie Maxima Weyganda w stan oskarżenia zakończy się jego uwięzieniem. Zostanie uwolniony przez Amerykanów dopiero 9 maja 1945 r.